Alternatif Metin Nedir?
Alternatif metin, dijital ortamlarda yer alan görsellerin (fotoğraf, grafik, ikon vb.) içeriğini ve işlevini metin yoluyla ifade eden kısa ve öz tanımlamalardır.
Bu yöntem;
- Görselin içeriğini,
- Resmin orada bulunma amacını,
- Çevresindeki metinle olan bağlamsal ilişkisini kapsamaktadır.
Temel amaç, görsel içeriği takip edemeyen kullanıcılar için bilginin metin tabanlı bir karşılığını oluşturarak dijital dünyadaki anlam bütünlüğünü korumaktır.
Alternatif Metne Kimler İhtiyaç Duyar?
Görme engelli ve az gören kişiler, ekran okuyucu yazılımların metni sese dönüştürmesi sayesinde görselin ne hakkında olduğunu anlayarak içeriği bağımsızca deneyimleyebilirler.
Doğru Alternatif Metin Yazımı Nasıl Olmalıdır?
Doğru bir alternatif metin oluştururken görselin türüne ve sayfadaki amacına göre şu stratejiler izlenmelidir:
- İşlevsel Görseller: Eğer bir görsel (örneğin bir arama butonu) bir görevi yerine getiriyorsa, görselin fiziksel özellikleri yerine doğrudan yaptığı iş yazılmalıdır.
- Yazım Kuralı: Tanımlama yaparken "resmi" veya "grafiği" gibi ifadelerden kaçınılmalı; en önemli bilgi doğrudan ve en başta verilmelidir.
Doğru Alternatif Metin Örnekleri
Bir görselin alt metnini yazarken en sık yapılan hata, sadece görselde ne olduğunu betimlemektir. Oysa bir görselin anlamı, içinde bulunduğu içeriğe göre tamamen değişebilir. Aşağıdaki örneklerde, aynı objenin farklı kullanım amaçlarına göre nasıl bambaşka şekillerde betimlenmesi gerektiğini görebilirsiniz:
Örnek 1: Şık bir restoranda sunulan bir tabak makarna
Hatalı: alt="Makarna tabağı"
- Doğru (Restoran Menüsü):
alt="Taze fesleğen yaprakları ve rendelenmiş parmesan peyniri ile süslenmiş domates soslu penne makarna." - Doğru (Yemek Tarifi Blogu):
alt="Haşlanmış makarnanın üzerine gezdirilen zeytinyağının parlak görünümü."
Örnek 2: Beyaz bir spor ayakkabı
Hatalı: alt="Ayakkabı" veya alt="Beyaz spor ayakkabı"
- Doğru (E-Ticaret Sitesi):
alt="Hava alan file saya yapısına ve yüksek taban desteğine sahip beyaz koşu ayakkabısı." - Doğru (Dergi Tasarımı):
alt="Modern ve minimalist tarzda tasarlanmış, bağcıklı beyaz spor ayakkabı."
Alternatif Metnin Kullanım Alanları ve Gereklilik Nedenleri
Alternatif metin, dijital iletişimin olduğu her alanda uygulanabilmektedir. Web sitelerindeki menü ikonlarından e-ticaret sitelerindeki ürün fotoğraflarına, sosyal medya paylaşımlarından blog yazılarına kadar her noktada kritik bir role sahiptir. Görme engelli kişilerin bağımsızca alışveriş yapabilmesi veya bilgiye ulaşabilmesi adına bu uygulama bir zorunluluktur.
Küresel ölçekte kabul gören WCAG (Web Erişilebilirliği Yönergesi) (yeni sekmede açılır) ilkeleri, dijital dünyada erişilebilirliğin evrensel anayasası niteliğindedir. Bu küresel standartlar, yerel düzeyde T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın hazırladığı Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi (yeni sekmede açılır) ile desteklenmektedir. Bu rehber, hem teknik gereklilikleri hem de yasal çerçeveyi net bir şekilde belirleyerek kurumlara kapsamlı bir yol haritası sunmakta ve dijital kapsayıcılığı bir standart haline getirmektedir.
Aynı zamanda arama motorları görselleri doğrudan okuyamadığı için, alternatif metinler içeriğin daha iyi indekslenmesini sağlayarak dijital görünürlüğü (SEO) artırır.
Alternatif Metnin Dijital Erişilebilirlikteki Önemi
Dijital erişilebilirlik, web platformlarının, uygulamaların ve her türlü dijital materyalin herkes için anlaşılabilir ve etkileşime açık olması ilkesini esas alır. Ve alternatif metin kullanımı bu kapsayıcılığın temel gerekliliklerinden biridir.
Bu uygulama görselleri yalnızca birer resim olmaktan çıkarıp herkesin ulaşabileceği somut birer veriye dönüştürerek WCAG gibi küresel standartların dijital ortamda karşılık bulmasını sağlar. İçeriklerin her kullanıcı için aynı netlikte tanımlanması, kullanıcı deneyimini bireysel yetkinliklerden bağımsız hale getirerek ortak bir kalite düzeyi yaratır.
Bilgiye erişimdeki bu şeffaflık sayesinde toplumun her kesimi dijital süreçlere tam olarak dahil olabilir ve dijital dünyadaki katılım düzeyi artar.